اثر محلول پاشی سالیسیلیک اسید و آبسیزیک اسید بر عملکرد و اجزای عملکرد خرفه (Portulaca oleracea) تحت شرایط کم‌آبی - مهدی پناهیان کیوی; مرتضی اعلمی میلانی; اباذر عباسی (Pizhūhish/hā-yi tulīd-i giyāhī)
اثر سالیسیلیک اسید و آبسیزیک اسید بر عملکرد و اجزای عملکرد خرفه (Portulaca oleracea) تحت شرایط کم‌آبیچکیدهسابقه و هدف: خرفه (Portulaca oleracea L.) یکی از گیاهان دارویی با ارزش از خانواده Portulacaceae است که از این گیاه به عنوان سبزی برگی و کاربردهای دارویی می‌توان استفاده کرد. کمبود آب یکی از تنش‌های غیرزیستی عمده است که اثرات نامطلوبی بر رشد و عملکرد گیاهان دارد. استفاده از تنظیم‌کننده‌های رشد مانند سالیسیلیک اسید و آبسیزیک اسید سبب افزایش مقاومت گیاهان به تنش‌های زیستی و غیرزیستی می‌شود و به‌عنوان یک راهبرد برای جلوگیری از اثرات مخرب تنش‌های محیطی است. با توجه به مشکلات کم‌آبی در کشور و کاربرد گسترده خرفه در صنایع دارویی، آرایشی، بهداشتی و غذایی، این تحقیق به منظور بررسی اثرات سالیسیلیک اسید و آبسیزیک اسید بر عملکرد، اجزای عملکرد و برخی صفات کمی و کیفی علوفه خرفه تحت تنش کم‌آبی به اجرا درآمد.مواد و روش‌ها: برای انجام این آزمایش مزرعه‌ای به‌صورت اسپلیت‌پلات بر پایه طرح بلوک کامل تصادفی با سه تکرار در سال 1397 در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه پیام نور اردبیل اجرا گردید. فاکتورهای آزمایش شامل چهار سطح آبیاری (آبیاری بعد از 70، 100، 130 و 160 میلی‌متر تبخیر از تشتک کلاس A) و سه سطح محلول‌پاشی شامل شاهد (محلول‌پاشی با آب)، محلول‌پاشی با سالیسیلیک اسید (یک میلی‌مولار) و محلول‌پاشی با آبسیزیک اسید (50 میکرومولار) در مراحل پنج برگی و گل‌دهی کامل بودند. تیمارهای آبیاری و محلول‌پاشی به ترتیب در کرت‌های اصلی و فرعی قرار گرفتند. در این پژوهش، عملکرد و اجزای عملکرد دانه، عملکرد علوفه تر و خشک و نیز پروتئین خام علوفه خرفه ارزیابی شدند.یافته‌ها: نتایج تحقیقات نشان دادند تنش کمبود آب موجب افت تعداد کپسول در بوته، تعداد دانه در کپسول، تعداد دانه در بوته، عملکرد بیولوژیکی و دانه گردید. محلول‌پاشی با سالیسیلیک اسید و آبسیزیک اسید موجب افزایش معنی‌دار تعداد کپسول در بوته (به ترتیب 2/13، 9/10 درصد)، عملکرد بیولوژیکی (به ترتیب 2/15 و 1/13 درصد) و عملکرد دانه (به ترتیب 1/16 و 3/13 درصد) شد. عملکرد علوفه تر و خشک و نیز درصد و عملکرد پروتئین خام علوفه تحت تنش کمبود آب به ترتیب 8/66، 7/65، 4/35 و 8/80 درصد کاهش یافتند. کاربرد سالیسیلیک اسید و آبسیزیک اسید موجب افزایش معنی‌داری در عملکرد علوفه تر و خشک و عملکرد پروتئین علوفه خرفه شد.نتیجه‌گیری: در تمام صفات مورد بررسی تفاوت معنی‌داری از لحاظ آماری بین سطوح محلول‌پاشی با سالیسیلیک اسید و آبسیزیک اسید وجود نداشت. بنابراین، محلول‌پاشی با سالیسیلیک اسید و آبسیزیک اسید برای بهبود عملکرد دانه و علوفه خرفه به ویژه تحت تنش کم آبی توصیه می‌گردد.واژه‌های کلیدی: پروتئین علوفه، تنش کم‌آبی، تنظیم کننده‌های رشد گیاهی، خرفه