ساختار ماکروسکوپی و میکروسکوپی رنگین‌نگاره‌های صخره‌ای کوهدشت در کوه‌های سرسرخن استان لرستان - سارا صادقی; اردشیر جوانمردزاده; منیژه هادیان دهکردی; رضا رضالو (مطالعات در دنیای رنگ)
رنگین‌‌نگاره‌‌های استان لرستان در شهرستان کوهدشت یکی از شاخص‌‌ترین و مهم‌‌ترین آثار فرهنگی، در زاگرس مرکزی است. نقاشی‌‌های این منطقه تاکنون از دید تجربی مورد بررسی فن‌‌شناسی قرار نگرفته‌‌اند. با توجه به کاربرد رنگ‌‌ها و اهمیت آن‌‌ها در هنر ایران، از این رنگ‌‌ها به میزان بسیار کم و با درنظرگرفتن اصل عدم آسیب دیداری، نمونه‌‌برداری شد. برای رسیدن به هدف پژوهش، از روش‌‌های آزمایشگاهی برای شناسایی بستررنگ، رنگ‌‌دانه‌‌ها استفاده شده است. در این تحقیق سه رنگدانه قرمز، سیاه و نارنجی با روش‌‌های پتروگرافی و FT-IR مورد بررسی قرار گرفته است. در روش پتروگرافی مقطع نازک و آنالیزهای دستگاهی با میکروسکوپ پلاریزان مدل James Swift، با هدف مشخص ساختن بستر و نوع سنگ و از دستگاه طیف‌‌سنج زیر قرمز تبدیل فوریه (FT-IR) برای شناسایی نوع رنگ‌‌دانه استفاده شد. بررسی‌‌های باستان‌‌سنجی صورت‌‌گرفته بر روی تکه‌‌های رنگی، نشان می‌دهد که نوع رنگ‌‌دانه‌‌های مصرفی برای ساخت نقوش تماما کانی بوده و هیچ نوع رنگدانه‌‌ آلی یافت نشده است. تصاویر میکروسکوپی از مقاطع لایه رنگ نشان می‌دهد این رنگ‌‌دانه‌‌ها مستقیما بر روی صخره‌‌ به‌‌کار رفته و در نتیجه فاقد بسترسازی بوده است. بنابراین رنگدانه‌‌های به‌‌کار رفته جهت ترسیم نقوش، ساختاری معدنی و ترکیبی از آهن هستند؛ جایی‌‌که رنگدانه سرخ طبیعی زمین بسته به کروموفورهای اکسیدآهن و حضور دیگر مواد معدنی می‌‌تواند تنالیته‌‌های رنگی نارنجی به سایه‌‌های قرمز و سیاه ایجاد کند که این پدیده را می‌‌توان در کم و زیاد کردن نوع اکسید آهن دانست. در نهایت با توجه به این‌‌که ساختار رنگ‌‌ها به صورت ترکیبات معدنی بوده است می‌‌توان اذعان داشت یکی از مهم‌ترین دلیل ماندگاری آن‌‌ها این ساختار است.