Eğin Mânilerine Biçimsel Açıdan Bir Bakış - Sertan Demir; Ezgi Öztürk (Journal of Music and Folklore Studies)
Mâni, anonim Türk halk edebiyatı nazım biçimlerindendir. Dört dizeden oluşur ve hece ölçüsü ile yazılır. Genellikle hecenin yedili kalıbıyla yazılan mâniler; 8’li, 11’li, 13’lü hece kalıpların da olabilirler. Dört dizeden oluşan diğer nazım biçimlerinde olduğu gibi mânilerde de az sözle çok şey ifade eden özlü bir yapı görülmektedir. Mâniler halk edebiyatı ile ilgili incelemelerde genellikle söylendikleri yöreden ziyade içerikleriyle öne çıkarlar. Eğin’de söylenen mânilerin ise bu duruma istisna oluşturacak biçimde yörenin ismi ile öne çıktığı; yörenin coğrafi, kültürel ve sosyolojik özelliklerini yansıtarak kendine özgü mâni geleneğini oluşturduğu görülmektedir. Eğin diğer ismiyle Kemaliye Doğu Anadolu bölgesinin Yukarı Fırat bölümünde bulunan Erzincan iline bağlı bir ilçedir. Daha önce Diyarbakır, Sivas, Malatya, Elazığ’a da bağlı olan ilçe; kültürel bir kesişim noktası oluşturmuştur. İlçenin arazi yapısının dağlık ve engebeli oluşu ulaşımı son derece güçleştirirken bu durum ekonomik faaliyetlerin kısıtlı olması sonucunu doğurmuştur. Memleketlerinde iş bulamayan Eğinliler çareyi çalışmak için başka yerlere, özellikle de İstanbul’a, gitmekte bulmuştur. Osmanlı’nın son dönemlerinde sarayın et ve odun kethüdalığı Eğinlilere verilmiştir. Fermanla kadınların Eğin dışına çıkmaları yasaklanmıştır. Eğinli erkekler eşlerini ve çocuklarını bırakarak İstanbul’a çalışmaya gitmişlerdir. Eşini gurbete gönderen, yıllarca onun yolunu hasretle gözleyen Eğinli kadınlar ise bu duygularını mâni söyleyerek dile getirmişlerdir. Çalışmamızda doksan iki adet Eğin mânisi biçimsel açıdan incelenmiştir. Hece ölçüsü, durak kalıbı, uyak çeşidi, uyak örgüsü ve konuları itibarıyla yapılan incelemeler sonucunda Eğin mânilerinin sahip olduğu genel özellikler ortaya konmuştur.