MÎR DÂMÂD’IN HUDÛS KONUSUNDA İBN SÎNÂ’YA YÖNELTTİĞİ ELEŞTİRİLER VE HUDÛS-U DEHRÎ GÖRÜŞÜ - M. Nesim Doru (Felsefe Dünyası)
Bu makale, 17. yüzyılda yaşamış İslam filozofu Mîr Dâmâd’ın hudûs-udehrî görüşünü ve İbn Sîna ile Mîr Dâmâd’ın sözkonusu meseledeki farklarınıele almaktadır. Bu görüş, Tanrı-âlem ilişkisi meselesinde İslam filozoflarıile kelamcılar arasında meydana gelen ezelilik ve yaratma taraftarlarına sunulanüçüncü bir yol olarak önem arz etmektedir. Dâmâd, âlemin yaratıldığını amabunun kelamcıların anladığı anlamda zamanda değil zaman üstü gerçekleştiğinisavundu. Öte yandan, âlemin zaman üstünde yaratıldığı tezi, âlemin İbn Sînâ’nınsavunduğu şekliyle ezeli olduğu anlamına gelmediğini ileri sürdü. Dâmâd, görüşünütemellendirirken çoğunlukla İbn Sînâ’nın verilerine dayandı. Ama onunzatî (ontolojik) hudûs görüşünün âlemin meydana gelmesini izah etmede yetersizkaldığını düşündü. O, Tanrı’nın dışında hiçbir açıdan başka ezeli varlıklar kabuletmemekle İbn Sinâ felsefesinden kesin bir şekilde ayrıldı. Bu sebeple kendidehrî hudûs teorisini ortaya koydu.