«ما را به یاد آرید! » بررسی تطبیقی شعر «یاد آر» دهخدا با «به آیندگان» برشت - رعنا رئیسی; آذر فرقانی تهرانی (پژوهش ادبیات معاصر جهان)
دهخدا و برشت که با یکدیگر همعصر بودند، با وجود زندگی در دو سرزمین متفاوت، فراز و نشیب‌های مشابهی را پشت سر نهادند و هر دو دوران ظلم و استبداد خودکامگان، جنگ، فقر و قحطی و تلخی تبعید را چشیدند. این مشابهت در تجربه‌ی زیسته‌ی آنان و همچنین مبارزه‌ی همیشگی برای آزادیخواهی که در شعرشان نیز نمود یافته، موجب شده تا درونمایه‌ی دو شعر مشهور آنان یعنی «یاد آر ز شمع مرده یار آر» و «به آیندگان» با یکدیگر شبیه باشد. آنها نخست به توصیف دوران تاریک خود میپردازند و از ناآگاهی و عدم مسئولیتپذیری مردم شکوه میکنند، سپس برای تنویر افکار عمومی مبارزات خود با حاکمان ظالم را برمیشمرند. دهخدا بر آن است که با وجود جو خفقان، او و همقطارانش دین خود را ادا نمودهاند و در این راه حتی از جان خویش گذشتهاند، حال آنکه برشت اذعان میکند تلاشش با وجود توان اندکی که داشته، کافی نبوده است. هر دو شاعر با اطمینان از اینکه این روزگار سیاه سر میآید، از آیندگان میخواهند که آنان را یاد کنند.