اثر اسید هیومیک و مایه زنی جدایه‌های اکتینومایست برحلالیت فسفر در شرایط آزمایشگاهی و محتوای فسفر گیاه ذرت ((Zea mays - نیلوفر خلیلی; رضا قربانی نصرآبادی; مجتبی بارانی مطلق; رضا خدادادی (مدیریت خاک و تولید پایدار)
سابقه و هدف: اکتینومایست‌ها از جمله گروه‌های میکروبی پرجمعیت خاکزی بوده که اثرات مثبت زیادی در حفظ اکوسیستم دارند. فراهمی عناصر غذایی به ویژه فسفر در ریزوسفر گیاه که به دلایل مختلف، جذب آن برای گیاه دشوار است از جمله اثرات مثبت کاربرد اکتینومایست‌های محرک رشد می‌باشد. اسید هیومیک از جمله ترکیبات آلی محرک رشدی بوده که به واسطه نقش مهمی که در حاصلخیزی و تقویت جامعه زیستی خاک دارد سبب افزایش رشد و فعال‌سازی جمعیت موثر ریزجانداران خاکزی مستقر در رایزوسفر گیاه و همچنین کارایی مصرف کودهای فسفر می‌گردد. بر این اساس هدف از انجام این پژوهش: 1) غربالگری میزان حل-کنندگی فسفات جدایه‌های اکتینومایست در محیط‌های کشت مختلف 2) بررسی اثر افزودن اسید هیومیک در میزان غلظت فسفر محلول در محیط‌های کشت مختلف 3) ارزیابی اثر مایه‌زنی جدایه‌ی منتخب بر شاخص‌های رشدی، فیزیولوژیک و محتوای فسفر ذرت رقم سینگل کراس 704 در حضور اسید هیومیک و سطوح کود فسفر بود.مواد و روش‌ها: در این پژوهش تعداد 20 جدایه اکتینومایست که بر اساس ویژگی‌های ظاهری این باکتری از زیست بوم‌های مختلف زراعی و باغی استان گلستان جداسازی و خالص‌سازی‌ شده بودند، برای غربالگری استفاده شد. توانایی حلالیت فسفات جدایه‌های باکتریایی در محیط‌های کشت GA ، NBRIP و 3SMM در حضور اسید هیومیک تجاری با غلظت 05/0 درصد بررسی شد. این آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با فاکتورهای: جدایه باکتری (20 جدایه خالص‌سازی شده)، محیط کشت (سه محیط کشت مرسوم حلالیت فسفر)، اسید هیومیک (کاربرد و عدم کاربرد) در سه تکرار در شرایط آزمایشگاهی طرح‌ریزی گردید. ارزیابی گلدانی به منظور بررسی تاثیر جدایه اکتینومایست منتخب و اثرات متقابل آن با سطوح مختلف فسفر و کاربرد اسیدهیومیک تحت شرایط نور و دمای محیط انجام گرفت. این ارزیابی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کامل تصادفی با تیمارهای آزمایشی مایه‌زنی اکتینومایست (شاهد، مایه زنی)، کود فسفر از منبع مونوآمونیوم فسفات (شاهد، 20 و 40 کیلوگرم فسفر خالص در هکتار)، اسیدهیومیک (شاهد، 2 میلی گرم در کیلوگرم) در سه تکرار بر روی گیاه ذرت رقم سینگل کراس 704 انجام شد. یافته‌ها: بررسی نتایج غربالگری حلالیت فسفر در سه محیط‌ کشت متفاوت نشان داد که حلالیت در محیط کشت NBRIP از کارایی بیشتری برخوردار بوده به طوری‌که آزادسازی فسفر در جدایه‌های 47، 46، 79، 74، 24 افزایش قابل توجهی از خود نشان داد. پس از کاربرد اسید هیومیک در این محیط کشت، جدایه‌های مذکور انحلال فسفر از منبع تری کلسیم فسفات را به ترتیب 12/11، 06/118، 76/4 و 69/9 برابری افزایش دادند. بیشترین میزان حلالیت فسفر در جدایه 47 با کاربرد اسید هیومیک، به میزان 05/247 میلی‌گرم در لیتر به ثبت رسید. بنابراین، جدایه مذکور به عنوان جدایه برتر برای انجام آزمون گلدانی انتخاب شد. نتایج توالی‌یابی نشان داد که جدایه برتر بیشترین همولوژی را با گونه استرپتومایسس کارترئوسیس داشته و با شماره دسترسی KJ152149 در پایگاه NCBI ثبت گردید. نتایج پایش گلدانی نشان داد که بیشترین میزان زیست توده اندام هوایی (97/13 گرم در گلدان)، ریشه (2/8 گرم در گلدان) ارتفاع بوته (26/32 سانتی‌متر)، کلروفیل (87/32)، محتوای فسفر (23/0 درصد) مربوط به تیمار بهینه کاربرد تلفیقی سطح بالای فسفر (40 میلی گرم در کیلوگرم) به همراه اسید هیومیک و مایه زنی استرپتومایسس می‌باشد.نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج این پژوهش مایه‌زنی با جدایه استرپتومایسس غربالگری شده و کاربرد تلفیقی آن با اسید هیومیک سبب بهبود کارایی مصرف کود فسفر و فراهمی آن برای گیاه گردید.