Birlikte Sema Uygulaması Üzerine Frankfurt Okulu Ekseninde Eleştirel Bir Değerlendirme - Zehra Öğüt (Medya ve Din Araştırmaları Dergisi)
Çalışma Mevlevîlik tarikatının tarihsel süreci ile birlikte sema ritüelinin dönüşümünü ve birlikte semâ uygulamasını ele almaktadır. Mevlevîlik, 13. yüzyılda Sultan Veled tarafından kurulan ve Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş sürecinde önemli değişimlere uğrayan bir tasavvuf yoludur. Tekkelerin kapatılması ile birlikte hukuki olarak sona ermiş, ancak kültürel ve mistik bir gelenek olarak varlığını sürdürmüştür. Çalışmanın temel argümanı, günümüzde kadın ve erkeğin birlikte sema etmesinin, Mevlevîliğin geleneksel yapısından kopuşu ve kültür endüstrisi çerçevesinde yeniden üretimini yansıttığıdır. Eleştirel Teori perspektifiyle değerlendirildiğinde, semanın popüler kültür ve ticarileşme sürecinde hakikatinden uzaklaştırılarak bir medyatik gösteri malzemesine dönüştüğü ve birlikte sema uygulamasının bu dönüşümün sonuçlarından biri olduğu savunulmaktadır. Sema ritüeline bir kültürel miras olarak değil, tasavvufi bir ibadet pratiği olarak yaklaşılmakta; birlikte sema eden ve bu eylemi manevi bir ritüelin icrası olarak gören katılımcıların deneyimi esas alınmaktadır. Çalışma semanın Mevlevîlik içerisindeki tarihsel ve dinî bağlamını detaylandırarak gelenekte kadınların kendi aralarında sema ettiğini, ancak erkeklerle beraber meydan-ı şerifte yer almalarının uygun görülmediğini vurgulamaktadır