Sağlık Bilimlerinde Manevi İyi Oluş: Türkiye'deki Nicel Tezlerin Sistematik Analizi - Hıdır Apak; Nurullah Kılıç (Artuklu Health)
Giriş: Manevi iyi oluş, sağlık bilimleri alanında giderek daha fazla ilgi gören bir konu haline gelmiştir. Türkiye’de bu alanda yapılan lisansüstü nicel tezlerin incelenmesi, alanın mevcut durumunu anlamak ve gelecekteki araştırmalara yön vermek açısından önemlidir. Bu çalışmanın amacı; sağlık bilimleri alanında, manevi iyi oluş konusundaki lisansüstü nicel tezleri belirlenen değişkenler açısından analiz etmektir.Yöntem:Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi veri tabanında, 2014-2024 yılları arasında yapılan tezler kullanılmış“spiritual well-being”, “spiritüel iyi oluş”, “spiritüel iyilik hali”, “manevi iyi oluş”, “manevi iyilik”, “manevi iyi olma” ve “manevi iyilik hali” anahtar kelimeleri kullanılarak taranmıştır. Önceden belirlenmiş kriterlere göre 50 tez değerlendirmeye alınmıştır. Manevi iyi oluş konusunu içeren tez çalışmaları; yayımlandıkları yıllar, akademik düzeyleri, araştırma türleri, veri toplama yöntemleri, katılımcı sayısı ve grupları, çalışılan değişkenler ve tezlerin kalite değerlendirmeleri gibi çeşitli değişkenler açısından detaylı bir şekilde analiz yapılmıştır.Bulgular: Son yıllarda manevi iyi oluş konusundaki lisansüstü nicel tezlerin sayısında belirgin bir artış olduğu gözlemlenmiştir. 2024 yılında yayımlanan 16 tez ile en yüksek sayıya ulaşılmıştır. Çalışmaların çoğunlukla yüz yüze veri toplama yöntemiyle yapıldığı ve tanımlayıcı araştırmaların öne çıktığı belirlenmiştir. Katılımcı sayısı bakımından 151-300 kişilik gruplarla yapılan çalışmalar ağırlıktadır. Katılımcı grupları incelendiğinde, en fazla onkoloji hastaları ve kanser tanısı almış bireylerin yer aldığı görülmüştür. Manevi iyi oluş ile çalışılan değişkenlerin büyük çoğunluğunun “psikolojik ve duygusal” faktörler olduğu saptanmıştır.Sonuç: Sağlık bilimleri alanında manevi iyi oluş üzerine yapılan lisansüstü tezlerin sayısında artış olduğu görülmektedir. Bununla birlikte analiz edilen tezlerde manevi iyi oluşun daha çok psikolojik faktörler ile ilişkili olarak ele alındığı ve deneysel araştırmaların sınırlı olduğu ortaya konmuştur. Bu durum; alanda geliştirilmesi gereken noktaları ve mevcut eksiklikleri göstermektedir. Dolayısıyla bu çalışma, gelecekte yapılacak akademik çalışmalar için önemli bir yol haritası sunmaktadır.