Fıkıh Literatüründeki Siyer Rivayetlerinin Güvenilirliği Problemi: Urve’den Ebû Ubeyd’e Siyerin İntikali - Saffet Kurt; Levent Öztürk (Kocatepe İslami İlimler Dergisi)
Çalışma, fıkıh eserlerinde siyer rivayetlerine niçin yer verildiğini ve Ebû Ubeyd’in (öl. 224/838) Kitâbü’l-Emvâl’inde bulunan Urve b. Zübeyr’e (öl. 94/713) ait siyer rivayetlerinin aktarım sürecini analiz etmektedir. Hadislerin en erken 100/719 yılına tarihlendiği görüşü, bazı araştırmacılar tarafından fıkıh eserlerindeki siyer malzemesi için de geçerli kabul edilmektedir. Bu bağlamda iki farklı görüş öne çıkmaktadır. Joseph Schacht’ın (öl. 1969) öncülüğünü yaptığı grup, bu verilerin en erken hicrî ilk asra tarihlendiğini ve sahih olmadıklarını öne sürmektedir. İkinci grupta yer alan Andreas Görke ve Marco Schöller, söz konusu rivayetlerin ilk râvilerine ait olmalarından dolayı güvenilir olduklarını ifade etmekle birlikte sonraki aktarım süreçlerinin titiz olmadığını ileri sürerek metinlerin değişime uğramış olabileceğini iddia etmektedirler. Bu makalenin amacı ise Urve’den Ebû Ubeyd’e kadar her bir râvinin verilerini nerede ve hangi edâ yöntemiyle elde ettiğini cerh-ta‘dîl ile tabakât eserlerindeki biyografilerinden hareketle tespit etmektir. Araştırma, Urve’nin 18 siyer rivayetini mercek altına almaktadır. Söz konusu rivayetlerden dördü oğlu Hişâm (öl. 146/763), onun evlatlığı Ebü’l-Esved (öl. ?) ve geriye kalan dördü, öğrencisi İbn Şihâb ez-Zührî (öl. 124/742) tarikiyle Ebû Ubeyd’e ulaşmaktadır. Çalışma, Urve’nin ve Urve’den sonraki her bir râvinin hangi edâ yöntemiyle bilgi edindiğini ve öğrencilerin hocalarıyla nerede karşılaştığını tespit eder. Siyer malzemesini kıraat yöntemiyle elde eden Urve’nin öğrencilerinin söz konusu verileri öğrencilerine münâvele, icâzetli kitâbet ve semâ yöntemleriyle aktardıklarını belirlemeye çalışmaktadır. Açıkça edâ yönteminin belirtilmediği fakat hoca-talebe karşılaşmasının gerçekleştiği aktarımlarda semâ veya kıraat metodunun olabileceğini varsaymaktadır. Makale, Ebû Ubeyd’in ise ilgili verileri Bağdat, Kûfe ve Mısır’da semâ veya kıraat yöntemiyle elde ettiğini saptamaktadır. Netice itibariyle araştırma, Urve’nin siyer rivayetlerinin Ebû Ubeyd’e kadar hangi yöntemlerle nakledildiğini takip etme ve ilgili verilerin tutarlı bir nakil sürecinden geçtiğini ortaya koyma amacındadır.