KAPADOKYA’YI KİLİKYA ÜZERİNDEN DENİZE BAĞLAYAN GEZBEL-KOZAN YOLU ÜZERİNDEKİ ANTİK YOL KAVŞAĞI: UĞURLUBAĞ KALESİ - Aytül Kaplan (Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi)
Anadolu, bulunduğu konum itibariyle doğu batı ve kuzey güney yönlerindeki medeniyetleri birleştiren, ticareti yönlendiren, tarihi ticaret yollarının mutlaka uğradığı veya başladığı önemi her zaman bilinen bir ülkedir. Eskiçağdaki bilinen en önemli ticaret yolu, Anadolu’nun batısından başlayarak Susa ve Persopolis’e kadar uzanan Kral Yolu’dur. Tarihi Kral Yolu’nun Doğu Akdeniz’de denizle bağlantısı Kapadokya-Kilikya arasındaki geçitler ve yollar sayesinde olmaktadır. Ayrıca Kral Yolu’nun yapılmasından asırlar önce Kuzey Suriye, Mezopotamya ve Orta Anadolu ticaretinin başladığı en önemli dönem, Asur Ticaret Kolonileri Çağı M.Ö.1950-M.Ö.1750 ’nda da Kilikya’daki geçitler ve yollar, denizi Kapadokya’ya bağlamaktadır. Bu geçitler ve yollar ticaret açısından önemli olsa da bölge dışından istilacı büyük kralların, istila hareketlerini de kolaylaştıran yollardır. Kapadokya’yı Kilikya üzerinden Kuzey Suriye, Mezopotamya ve Akdenize bağlayan en önemli ikinci yol; Kayseri’yi Gezbel üzerinden- Hanyeri –Tufanbeyli – Obruk Geçidi – Saimbeyli - Feke – Kozan – Ceyhan’a bağlayan güzergahtır. Burası Asur Ticaret Kolonileri Çağı ve Hitit İmparatorluk Çağı’ndan bu yana kullanılmaktadır. Ancak bu güzergahın Obruk Geçidi’nin güneyinde kalan kısmının yaklaşık 40 km. lik bir bölümünün gerçekte şimdiki yoldan daha doğuda olduğunu düşündüren bulgulara rastlanmıştır. Araştırmadaki amaç, bu bulgulara dayanarak, yolun tarih boyunca kullanılan ve yer şekilleri açısından daha kullanışlı olan bu bölümünü ortaya çıkarmaktır. Güzergahın günümüzde Akkaya Köyü’nde olan Üsküyen Geçidi ile Kozan’ın 5 km. kuzeyindeki Sıralıf Mevkii arasındaki bölümü, muhtemelen daha doğudan geçmiş olmalıdır. Bu güzergah üzerindeki merkez Uğurlubağ Hefkereyebakan Köyü ve Kalesidir. Uğurlubağ Hefkereyebakan Kalesi, doğudan Meryemçil Beli, Bağdaş Beli üzerinden Elmedere Almadere Geçidi güzergahının Üsküyen Geçidi’ne bağlandığı yolu kontrol etmektedir. Ayrıca Batı yönünde Cevizlidere’den Üsküyen Geçidi’ne açılır. Kuzeyinde ise Kayadarlığı geçidi ile Üsküyen’in kuzeyine çıkan yola hakimdir. Başka bir deyişle Üsküyen Geçidi’nin hem güneyine hem de kuzeyine çıkan yolların ortasındadır. Kuzeydoğusunda da Tenkerli - Tekeç yolu ile Feke’ye bağlanır. Ayrıca Kale, güneyden Karasis Kalesi - Kozan yolu ile de denize doğru giden yola açılır. Köydeki kale Ortaçağa tarihlenmiştir. Ancak köyün çevresindeki yol güzergahları üzerinde Geç Roma Dönemi anıtsal kaya mezarlarına rastlanmıştır. Muhtemelen tarihin bir döneminde kapanan Cevizlidere yolundan dolayı, Üsküyen Geçidi’nin devamında güzergah güneye yön almış ve bilinen güzergah kullanılmaya başlanmış, böylece bu yol güzergahı ve üzerindeki yerleşimler ile nekropoller, uzun zaman dikkatlerden kaçmıştır. Bu araştırmadaki amaç, üzerindeki yerleşimler, kaleler ve anıtsal kaya mezarlarına dayanarak, tarihin bir döneminde kapanan kervan yolu sebebiyle yön değiştiren, bu güzergahı incelemektir.